Malejąca dostępność narzędzi ochrony roślin, wpływ zmian klimatu oraz presja regulacyjna ze strony UE – to największe wyzwania, z którymi mierzy się branża środków ochrony roślin – wynika z raportu Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin. Producenci od lat inwestują w technologie i innowacyjne rozwiązania oraz deklarują ich dalsze wdrażanie, jednak apelują o wsparcie ze strony unijnych instytucji i przepisów. Tego dotyczy jeden z omnibusów, czyli pakietów uproszczeń zaproponowanych w ubiegłym roku przez Komisję Europejską.
Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) do 2050 roku globalna produkcja żywności będzie musiała wzrosnąć o 50 proc. Wszystko po to, aby zaspokoić potrzeby populacji, która zgodnie z prognozami sięgnie blisko 10 mld. Szacuje się, że 80 proc. dodatkowego zapotrzebowania na żywność będzie musiało zostać zaspokojone przez produkty roślinne. Producenci i rolnicy mierzą się jednak z szeregiem wyzwań.
– Kluczowym wyzwaniem pozostaje presja regulacyjna. Potrzebne są przepisy, które realnie wspierają produkcję żywności i dostęp do innowacji. Równolegle maleje dostępność narzędzi dla rolników: z rynku wycofywane są zarówno substancje konwencjonalne, jak i biologiczne, bez pojawiania się adekwatnych alternatyw. Problem pogłębia rosnąca odporność chorób i szkodników. Dodatkowo sektor mierzy się z oczekiwaniami coraz bardziej świadomych konsumentów, poszukujących żywności wytwarzanej w sposób zrównoważony – wymienia w rozmowie z agencją Newseria Małgorzata Bojańczyk, dyrektor generalna Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin.
Jak wynika z raportu PSOR „Klimat, środowisko, biznes. Działania producentów środków ochrony roślin na rzecz zrównoważonego rozwoju”, z powodu występowania chorób i szkodników globalnie tracimy nawet 40 proc. plonów rocznie. W przypadku wielu roślin uprawnych uzyskanie handlowego plonu bez odpowiedniej ochrony przed chwastami, szkodnikami czy chorobami jest niemożliwe. Autorzy raportu przytaczają dane Komisji Europejskiej, które wskazują, że w wyniku unijnych regulacji w latach 2004–2010 w UE odnotowano największy spadek liczby substancji czynnych stosowanych w środkach ochrony roślin – z około 1 tys. do 480 (w Polsce do około 330). W tym samym czasie w USA za to wzrosła z ok. 1 tys. na początku lat 2000. do ponad 1,3 tys. Jednocześnie najnowsze dane pokazują, że od 2019 roku w Unii Europejskiej wycofano, nie odnowiono lub wygasło zatwierdzenie dla 84 substancji chemicznych, przy jednoczesnym braku rejestracji nowych. W przypadku substancji biologicznych zatwierdzono 20, podczas gdy 25 zostało wycofanych.
– Środki ochrony roślin są od lat konsekwentnie wycofywane i nie ma zatwierdzenia nowych. Biologiczne środki również są wycofywane. Dostępność zarówno substancji konwencjonalnych, jak i biologicznych maleje. W związku z tym rolnik po prostu nie ma narzędzi, żeby produkować żywność – zaznacza Małgorzata Bojańczyk. – Pakiet Omnibus ma się zająć między innymi tym problemem i pomóc w dostępie do innowacji. Jego celem jest też wsparcie konkurencyjności europejskiego rolnictwa.
16 grudnia 2025 roku Komisja Europejska zaproponowała pakiet Food and Feed Safety Omnibus. Nowe regulacje, nawiązujące do ogłoszonej w lutym 2025 roku „Wizji dla rolnictwa i żywności”, mają na celu redukcję obciążeń administracyjnych i przyspieszenie dostępu do innowacji, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa żywności, pasz oraz ochrony środowiska.
– Omnibus dotyczy przyspieszenia dostępu do innowacji, w tym rozwiązań biologicznych oraz rolnictwa precyzyjnego, takich jak drony. Zdecydowanie ma to pomóc rolnikom, ponieważ obecnie mierzą się oni z wieloma wyzwaniami – wyjaśnia dyrektor generalna PSOR.
Komisja wyliczyła, że proponowane uproszczenia mają przynieść ponad 1 mld euro oszczędności na kosztach administracyjnych i przestrzeganiu przepisów. Ponadto rolnicy powinni mieć większy wybór środków produkcji żywności, zwłaszcza w przypadku produktów innowacyjnych.
– Polityka unijna powinna być wspierająca zarówno dla branży, jak i dla samych rolników. W naszym najnowszym raporcie „Klimat, środowisko, biznes” wskazujemy na to, że aby wdrożyć innowacje, aby przyspieszyć dostęp rolników do nowoczesnych rozwiązań, potrzebne są przejrzyste przepisy, które będą wspierać rolników i które nie będą powodowały kolejnych barier – mówi Małgorzata Bojańczyk.
Autorzy raportu wskazują, że tempo, konstrukcja i skala unijnych regulacji muszą być dostosowane do realnych możliwości branży. Podkreślają, że dalsze wycofywanie substancji czynnych bez zapewnienia alternatyw może obniżyć wydajność rolnictwa, zwiększyć koszty produkcji i ryzyko utraty plonów.
– Kluczowe jest, żeby w przepisach, które się pojawiają, pamiętać o zasadzie „brak zakazu bez alternatyw”. Wycofując kolejne narzędzia dla rolników, musimy pamiętać o tym, aby dostarczyć im alternatywy. Rolnicy muszą zadbać o swoje plony, dlatego istotne jest zapewnienie im pełnego zakresu narzędzi umożliwiających utrzymanie rentowności. Bez tego nie ma przestrzeni na innowacje i tym samym na inwestycje – dodaje ekspertka.
Eksperci PSOR podkreślają, że elementami innowacyjnej i nowoczesnej ochrony roślin są środki konwencjonalne, czyli najczęściej produkty, których substancją czynną są związki chemiczne pochodzenia naturalnego (np. siarka, miedź) lub syntetycznego. Ich uzupełnieniem są środki biologiczne, które zawierają m.in. organizmy żywe lub preparaty, które powstały na ich bazie. Kluczowymi innowacjami są również technologie cyfrowe i precyzyjne, takie jak np. zdalne monitorowanie upraw, jak również wykorzystywanie postępu biologicznego, w tym nowych odmian roślin.
– Środki biologiczne są bardzo dobrym uzupełnieniem metody konwencjonalnej. Natomiast patrząc na dzisiejszą technologię, nie możemy jeszcze powiedzieć o tym, że ją zastąpią. Środki ochrony roślin to jedno z kluczowych narzędzi zabezpieczania plonów. Równie ważne jest to, jak są stosowane. Dlatego fundamentem zrównoważonego rolnictwa jest integrowana ochrona roślin – podejście, które łączy różne metody i pozwala produkować żywność bezpieczną dla ludzi i środowiska, przy zachowaniu wysokiej wartości biologicznej plonów. To nie jest kompromis – to jest standard – podkreśla Małgorzata Bojańczyk.
Raport wskazuje, że innowacje są dziś istotnym elementem branży produkcji środków ochrony roślin. To proces, który już trwa. Od 2020 roku poczyniono znaczne, policzalne inwestycje, a producenci deklarują gotowość do dalszych .
– Transformacja europejskiego rolnictwa już dawno temu wpłynęła na rynek ochrony roślin. Powiedziałabym nawet, że ją wyprzedziliśmy. Branża od lat inwestuje w zrównoważone rozwiązania. Zadeklarowała 10 mld euro na rozwój narzędzi precyzyjnych. Do tego 4 mld euro na rozwiązania, które dotyczą biotechnologii, czyli biologicznych środków ochrony roślin. Zapowiedziała również przeszkolenie 1 mln rolników. Branża podejmuje działania w obszarze szkoleń, bo rozumie, że jest za to odpowiedzialna i działanie zgodnie z prawem jest tutaj bardzo ważne – wymienia dyrektor generalna Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin.
Dodatkowo branża zadeklarowała m.in. zwiększenie ogólnoeuropejskiego poziomu zbiórki opakowań po środkach ochrony roślin do 75 proc.
W Polsce służy do tego System PSOR, który funkcjonuje od 22 lat i – jak podkreśla Małgorzata Bojańczyk – osiąga jedne z najlepszych wyników w Europie. Jak wynika z raportu „Klimat, środowisko, biznes”, w 2024 roku w ramach ogólnopolskiego systemu zebrano łącznie ponad 34 tys. t opakowań. Stanowi to 88 proc. masy wszystkich wprowadzonych na rynek. W 2023 roku było to 68 proc., a w 2022 roku – 73 proc.
Raport „Klimat, środowisko, biznes. Działania producentów środków ochrony roślin na rzecz zrównoważonego rozwoju” jest trzecim wydaniem publikacji przygotowanej przez Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin. Dokument stanowi kompleksową diagnozę obecnej sytuacji sektora ochrony roślin oraz strategiczną odpowiedź branży na wyzwania transformacji rolnictwa. Publikacja zawiera m.in. wyniki badań opinii przeprowadzonych wśród rolników w październiku 2025 roku oraz dane dotyczące realizacji zobowiązań branży do 2030 roku.
